Krztusiec

Krztusiec, znany też jako koklusz, to dość poważna choroba zakaźna układu oddechowego, wywoływana przez bakterię Bordetella pertussis. Charakteryzuje się napadami intensywnego, suchego kaszlu, które mogą prowadzić do wymiotów i są bardzo męczące. Szczególnie niebezpieczny może być dla niemowląt i małych dzieci.

Co to jest krztusiec i jaka jest jego przyczyna?

Krztusiec to ostra choroba zakaźna dróg oddechowych – bakteryjne zapalenie tchawicy i oskrzeli wywoływane przez zakażenie pałeczką krztuśca. Krztusiec jest chorobą wywołaną przez toksyny, których liczne rodzaje wytwarzają wspomniane bakterie i zwykle przebiega bezgorączkowo. Najważniejszym objawem krztuśca jest bardzo silny, napadowy, przewlekły kaszel, któremu zwykle towarzyszy duszność i świst wdechowy, określany jako „pianie”, lub wymioty pod koniec napadu kaszlu. Krztusiec jest najgroźniejszy dla noworodków i małych niemowląt, jednak ciężko chorują również osoby starsze. Zachorować można w każdym wieku, a chorobę przechodzić kilka razy w życiu.

Jak można zarazić się krztuścem?

Źródłem zakażenia pałeczką krztuśca są chorzy – zarówno dzieci z pełnoobjawową chorobą, jak i młodzież czy osoby dorosłe, u których choroba może przebiegać łagodnie i niecharakterystycznie lub skąpo objawowo. Największa zaraźliwość występuje w pierwszych dwóch tygodniach choroby i utrzymuje się przez około 3 – 4 tygodnie, przy czym właściwa antybiotykoterapia skraca zaraźliwość do 5 dni. Co istotne, nie występuje nosicielstwo pałeczek krztuśca, zatem od osób zupełnie zdrowych nie można się zarazić. Krztusiec jest bardzo zaraźliwy, bardziej nawet niż ospa wietrzna. Ryzyko zachorowania osoby wrażliwej na zachorowanie po kontakcie z chorym przekracza 80%. Zakażenie przenosi się drogą kropelkową podczas kaszlu i kichania, a także poprzez kontakt bezpośredni, choć w tym przypadku zaraźliwość jest znacznie mniejsza.

 

Jak przebiega krztusiec – objawy

Okres wylęgania krztuśca wynosi 7–10 dni, rzadko może trwać do 3 tygodni. Choroba ma charakter długotrwały, przewlekający się. Kaszel utrzymuje się przez trzy i więcej miesięcy, zwykle nasilając się nocą. Objawy krztuśca zależą od wieku chorego i jego stanu uodpornienia, co oznacza, że u osób dorosłych wielokrotnie szczepionych przeciwko krztuścowi w dzieciństwie, krztusiec zwykle przebiega w złagodzonej, niecharakterystycznej postaci. Często jedynym objawem krztuśca u osób dorosłych jest przewlekły kaszel nasilający się wieczorem, który utrzymuje się przez kilka miesięcy. Objaw ten może być bagatelizowany bądź przypisywany innym przyczynom i osoby chore nie korzystają z pomocy lekarzy, a wówczas przez kilka tygodni są źródłem zakażenia dla osób, z którymi mają kontakt: współpracowników, znajomych i rodzin, w tym niemowląt i małych dzieci. Krztusiec przebiega w fazach, które różnią się objawami. U dzieci występują trzy fazy krztuśca, u osób dorosłych zwykle tylko dwie fazy.

 

  • Pierwsza, nieżytowa faza krztuśca jest w praktyce nie do odróżnienia od ciężkiego przeziębienia. Charakteryzuje się występowaniem objawów typowych dla infekcji dróg oddechowych: suchego kaszlu, kataru, stanów podgorączkowych, bólu i zapalenia gardła. Powyższe objawy utrzymują się przez 1–2 tygodni.
  • Faza napadów kaszlu – trwa 2 – 4 tygodni. Objawy w tej fazie różnią się w zależności od wieku chorego i stanu uodpornienia. U niemowląt dominują napady duszności, łzawienie oczu, zaczerwienienie twarzy, sinica i bezdech. Groźne bezdechy mogą być jedynym objawem choroby u najmłodszych niemowląt. U starszych dzieci typowe napady kaszlu zwiększają stopniowo swoją częstotliwość i nasilenie, dochodząc u nieszczepionych dzieci do kilkudziesięciu napadów dziennie. Czynnikiem wyzwalającym napad mogą być emocje, jedzenie, kichanie, ziewanie oraz sen. U osób dorosłych jedynym objawem krztuśca może być przewlekły, suchy kaszel, który zwykle nasila się nocą i stopniowo łagodnieje z czasem.
  • Faza zdrowienia. W tej fazie stopniowo zmniejsza się częstotliwość oraz intensywność napadów kaszlu, ale sam kaszel może się utrzymywać bardzo długo. Suchy kaszel, klasycznie nasilający się nocą, stopniowo łagodnieje i utrzymuje się jeszcze przez od kilku do kilkunastu tygodni. Ataki kaszlu są prowokowane przez różnorodne czynniki drażniące, w tym emocje czy zmiany temperatury. Przyczyną przewlekłego kaszlu jest uszkodzenie dróg oddechowych przez toksyny bakteryjne, dlatego gdy doszło już do uszkodzenia błony śluzowej przez toksyny krztuśca, leczenie antybiotykiem nie łagodzi objawów klinicznych, chociaż zabija bakterie.

 

Jakie mogą być powikłania

Powikłania krztuśca zależą od wieku i stanu uodpornienia chorego. Dla niemowląt krztusiec jest bardzo niebezpieczną chorobą, zagrażającą ciężkimi powikłaniami, a nawet śmiercią.

Do typowych powikłań należą bakteryjne zapalenie płuc zwykle wywołane przez nadkażenie pneumokokami oraz zapalenie ucha środkowego. Może dojść do uszkodzenia płuc. Najgroźniejszym powikłaniem jest krztuścowe uszkodzenie mózgu, które objawia się napadami drgawek, zaburzeniami świadomości, niedowładami i uszkodzeniem nerwów czaszkowych i prowadzi do trwałego kalectwa. Im dziecko starsze i im więcej otrzymało dawek szczepionki przeciw krztuścowi, tym przebieg choroby jest łagodniejszy. Popularne przekonanie, że krztusiec to choroba wyłącznie małych dzieci jest błędne. U osób dorosłych, a zwłaszcza w starszym wieku, częstymi powikłaniami krztuśca są wywołane przez przewlekły kaszel zaburzenia snu, nietrzymanie moczu, utrata masy ciała, przepuklina pachwinowa, a rzadko nawet złamania żeber czy krwawienia do mózgu.

Czy mam krztuśca? Jak lekarz ustala rozpoznanie?

Krztusiec należy podejrzewać w przypadku kaszlu, który utrzymuje się ponad 7 dni, a zwłaszcza gdy kaszel trwa dłużej, nasila się nocą i ma charakter napadowy. Im dłużej utrzymuje się kaszel, tym większe jest prawdopodobieństwo, że jego przyczyną jest zakażenie pałeczką krztuśca. W początkowym okresie krztusiec jest nieodróżnialny od wirusowych infekcji górnych dróg oddechowych – jeżeli nie wystąpią typowe napady kaszlu zakończone „zanoszeniem się” lub wymiotami, to prawdopodobnie nie pomyślimy o krztuścu. Warto pamiętać, że obraz kliniczny krztuśca u młodzieży i osób dorosłych może być znacznie złagodzony w porównaniu z występującym u niemowląt. Krztusiec może przebiegać, jako przewlekły kaszel bez innych objawów, przewlekłe zapalenie górnych dróg oddechowych z łagodnym kaszlem, zapalenie oskrzeli z uporczywym i męczącym kaszlem i rzadziej, pod postacią zapalenia płuc. Napady kaszlu mogą nawracać w czasie przeziębień lub pod wpływem czynników drażniących.

Jakie są metody leczenia?

W ostrej nieżytowej fazie krztuśca leczenie właściwym antybiotykiem może zahamować rozwój choroby. W rozwiniętej fazie kaszlu, antybiotyk jedynie skraca okres zaraźliwości, natomiast nie ma wpływu na objawy i przebieg choroby. Wiemy, że chory na krztusiec przestaje zarażać po 5 dniach właściwej antybiotykoterapii. Niestety nie ma leków o udowodnionym działaniu łagodzącym kaszel krztuścowy w rozwiniętej fazie choroby.

 

 

Jeżeli potrzebujesz konsultacji lekarskiej zapraszamy do CM Macromedica.

 

 

Instagram Macromedica | Facebook Macromedica | ZnanyLekarz